Sarpur höfundar
Barnið sem fékk að njóta bernsku sinnar
Hvernig eru þau tækifæri sem gefast til að upplifa sumarið með allar sínar gjafir nýttar? Hvernig munu börnin sem núna eru leikskólabörn líta til baka og minnast bernsku sinnar?
Muna þau tilfinningar frelsis og sjálfstæðis? Munu þau rekja fullorðinssjálfsmynd sína til minninga bernskunnar? Munu þau fagna minningunum eða gráta þær?
Ég kýs með leikskólahjartanu
Miðað við að 30 fermetra stofuna mína, á starfsfólkið því rétt á 14,4 fermetrum en börnin afganginn. Í raun er því reiknað að þessi 13–14 börn hafi rúmlega einn fermetra hvert. Það sér hver maður að þetta er óboðlegt og í raun grunnur að mörgum öðrum vandamálum leikskólans.
Daggæslukerfið sem bjóða á börnum og foreldrum
Við fórum í heimsókn og fengum að skoða aðstæður. Hún bjó í íbúð með ágætu gluggalausu holi, stofu og tveimur svefnherbergjum. Ég spurði hvar börnin væru, „jú í stofunni og holinu“ sagði hún mér. Ég horfði í kring um mig, á allar Bing og Gröndal postulínsstytturnar og kristallinn í hillum neðarlega í stássstofunni. Ég sá ekki fyrir mér lítil börn að leik þarna. Ég sá myrkvað holið.
Dagforeldrakerfi á sterum – lausn Sjálfstæðisflokksins
Dagforeldrakerfi á sterum – er lausn Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík á umönnunarbilinu milli fæðingarorlofs og leikskóla. Þeir ætla meira að segja að teygja bilið þar til börn verða 2,5 ára.
Aftur til fortíðar – leikskólinn sem réttur eða geymsla?
Ég sé að Sjálfstæðisflokkurinn í Reykjavík ætlar sér stóra hluti í málefnum okkar yngstu leikskólabarna. Reyndar ekki undir hatti leikskólans heldur með nýju dagGÆSLUkerfi. Það er eitthvað kunnuglegt við þessa stefnu, kannski vegna þess að hún hljómar eins og aftan úr grárri forneskju.
Að krassa yfir öndina – ímyndunarafl barna
Fyrir mörgum árum var ég í heimsókn í leikskóla þar sem börn sátu við að teikna. Eitt barnið teiknaði tjörn og á henni synti önd. Barnið langaði svo til að sýna að öndin gæti synt í kafi. Það var lengi að hugsa um það hvernig það gæti sýnt það á teikningunni sinni.
Gap á milli leikskóla, foreldra og samfélags
Stór hluti foreldra aðalhlutverk leikskóla vera að sjá til þess að börn fái gæslu í öruggu umhverfi á meðan þeir sinna vinnu sinni. Leikskólakennarar líta hinsvegar fyrst og fremst á leikskólann sem stað þar sem börn þroskast og dafna á, þar sem nám fer fram í gegn um leik og samskipti.
Hverja er hlustað á? Um sértækan stuðning, kyn og leikskólabörn
Síðustu ár hefur verið mikil umræða um drengi. Ég velti fyrir mér hvort það geti verið að drengir þurfi allra jafnan meiri sértækan stuðning (1 af hverjum 4, fimm ára drengja á móti 1 af hverjum 8 stúlkum á sama aldri) – eða heyrir fólk betur þegar mál drengja eru sett fram? Hvað er AÐ.
Fræðigreinar eftir KD
Hér má finna yfirlit yfir fræðigreinar og kafla sem ég hef tekið þátt í að skrifa og birta síðustu ár. Þær eru ýmist á íslensku eða ensku. Hugmyndin er að bæta framtíðar birtingum inn í færsluna.
Nýjustu greinar:
Um vefinn Laupur
Síðunni er ætlað að vera vettvangur fyrir efni sem tengist leikskólastarfi, hugmyndum og þróun þess. Allt efni er sett fram á mína ábyrgð.
Öllum er frjálst að nýta efni sem birt er í mínu nafni, svo framarlega sem heimildar er getið.
Að segja börnum sögur – er hæglæti
Það er stundum gaman að hlusta á sögur af storytel eða öðrum miðlum, en það kemur ekkert í stað þess að vera með barnahóp og segja sögu. Að skapa saman töfrastund. Og það sem er gott við getum flest tileinkað okkur það.
Hvernig lesið er fyrir leikskólabörn í norrænum leikskólum
Eins og í rannsókn Nönnu hér heima kom fram í sænsku rannsókninni að upplestur er níu sinnum líklegri til að vera tilviljanakenndur en skipulagður. Í rannsókn Nönnu kom fram að val á bókum væri oft mjög tilviljanakennt, iðulega gripið í næstu bók úr hillunni á leið í samverstund.
Skjánotkun barna í leikskólum?
Vel menntað starfsfólk sem notar skjái og stafrænan efnivið á skapandi hátt eins og ég hef t.d. víða séð er ekki áhyggjuefni. En ef það eru leikskólar hér sem annarstaðar sem nota þá sem afþreyingu er staðan auðvitað önnur. Sem dæmi um gagnlega og skapandi not hef ég séð víðsjár tengda við Ipada til að rannsaka umhverfið, skoða hluti í náttúrunni svo sem fiskhreistur og æðakerfi plantna.
Mín króna um leikskólamál -Skrapp í viðtal á Samstöðinni
Þann 10. febrúar 2026 skrapp ég í viðtal við Björn Þorláksson á Samstöðinni. Við áttum góðar samræður sem báru okkur langt og vítt, snertum á mörgu sem snýr að leikskólastarfi. Það var gaman að tala við Bjössa og þar hittust við tvö málglöð saman. Ástæða viðtalsins var færsla sem ég birti á fésbók þar sem ég viðraði mínar skoðanir á ýmsu sem er að gerast í leikskólaheiminum.
Hæglæti – hugtök og verkfæri til ígrundunar
Í rannsókn okkar Önnu Magneu (2025) kom fram að fólki fannst það hafa fengið verkfæri til að tala um leikskólastarfið á annan hátt með hugtökunum sem Alison Clark kynnti. Hér ætla ég að fara lauslega yfir hugtökin og tengja við hvernig leikskólafólk getur mögulega nýtt þau í starfi.
Sagan af froskinum – Að fara út af sporinu
Ég kem inn á deild. Þar er svolítil óreiða, eins og stundum verður þegar margt er í gangi í einu. Einhver börn sitja og skoða bækur sum ráfa um rýmið með bækur og leikföng í höndunum. Kennari er inni í opnu rými að skipta á barni á skiptiborði. Annar kennari er með fangið fullt af þvotti og þarf að fara út af deildinni.
Undur leikskólans
Í leik barna gerist oft meira en við sjáum í fyrstu. Leikur er gluggi sem okkur hefur auðnast þau forréttindi að horfa inn um og kynnast hugarheimi barna.
Leikur er gefandi fyrir börn og fullorðna
Það er eitthvað óljóst og heillandi sem gerist þegar við stöldrum við og leyfum okkur að verða vitni að leik barna. Þegar við höldum aftur af okkur, grípum ekki strax inn í, heldur fylgjumst með því hvernig leikurinn tekur á sig mynd, hvernig hann þróast og umbreytist fyrir augum okkar. Það er eitthvað mest gefandi sem ég geri þegar ég verð vitni að leik barna.
Læst: Hæglæti þrír uppteknir fyrirlestrar
Það er enginn útdráttur því að færslan er læst.
Læst: Fimm fyrirlestrar um einingakubba (upptökur)
Það er enginn útdráttur því að færslan er læst.
Einingakubbar og Aðalnámskrá leikskóla
Kristín Dýrfjörð skirfar 9.10 2025 Í flestum leikskólum á Íslandi eru til einingakubbar. Þeir eru dásamlegur efniviður sem er stundum vannýttur. En þeir eru kjörnir til að framfylgja afar mörgum þáttum Aðalnámskrár leikskóla. Aðalnámskrá leikskóla fjallar um bæði um það nám sem á að eiga sér stað í leikskólum sem og starfshætti og ábyrgð leikskólakennara […]
Sköpun, sjálfbærni og líðan í leikskólum: Innsýn frá Íslandi og Slóveníu
Greinin „Art for Well-being: Insights into Early Childhood Education in Slovenia and Iceland“ eftir Petru Štirn Janota og Kristínu Dýrfjörð birtist í Journal of Elementary Education í september 2025. Hún fjallar um hvernig list- og menningarstarf tengist vellíðan í leikskólum og ber saman reynslu og viðhorf leikskólakennara og leikskólakennaranema í Slóveníu og á Íslandi.
Um starfsaðstæður í leikskólum
Greinin dregur upp mynd af kerfi sem stendur á brauðfótum. Starfsskilyrði leikskólakennara eru óviðunandi og hafa áhrif á bæði gæði menntunar og velferð barna. Lausnin felst ekki í því að fjölga starfsfólki heldur í því að halda í og styðja við þá sem þegar eru í starfi – fagfólk sem er undir stöðugu álagi.
Heppin börn fá góða leikskóla – en hvað með hin?
Rannsóknin gefur mikilvæga innsýn í hvernig leikskólar geta annaðhvort stutt við þroska barna – eða hindrað hann. Hún sýnir einnig að jafnvel innan sama leikskóla getur munurinn á deildum verið mikill. Þetta undirstrikar mikilvægi stjórnunar leikskóla sem meðal annars byggist á að tryggja stöðugra nærveru fagfólks og raunverulegs svigrúms í starfi – ekki bara skipulags á pappírum. Gæði leikskóla byggjast ekki á meðaltölum heldur á raunverulegum aðstæðum barna dag frá degi.
Tashkent-yfirlýsingin og staðan á Íslandi
Tashkent-yfirlýsingin, sem samþykkt var á heimsráðstefnu UNESCO árið 2022, markar tímamót í alþjóðlegri umræðu um mikilvægi menntunar og umönnunar ungra barna (ECCE). Hún leggur áherslu á rétt barna til gæðaumönnunar og menntunar frá fæðingu til 8 ára aldurs og kallar eftir aukinni fjárfestingu, samþættri stefnumótun og alþjóðlegri samvinnu.
Tashkent-yfirlýsingin um umönnun og menntun ungra barna (ECCE)
ashkent-yfirlýsingin, var viðurkennd sem opinbert skjal á 76. allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Hún hefur verið þýdd á opinber tungumál SÞ—og dreift til allra aðildarríkja og sérstofnana SÞ. Þessi viðurkenning undirstrikar mikilvægi yfirlýsingarinnar á alþjóðavettvangi.
Hæglátt leikskólastarf = meiri vellíðan
Víða er dagskipulagið afar þétt og bútað í marga bita, börn og barnahópar fara oft á milli skipulagðra verkefna og tími til að dvelja í djúpum leik virðist jafnvel af skornum skammti. En hvað ef við stöldrum við og gefum okkur rými og tíma til að njóta dagsins í stað þess að flýta okkur?
Undirbúningstímar
Skipulagning er undirstaða alls – án hennar verður ekki fagleg starfsemi
Læst: Um hæglátt leikskólastarf (upptaka fyrirlestur)
Það er enginn útdráttur því að færslan er læst.
Kaffiheimsóknir foreldra í leikskóla
Það er ábyrgð þeirra sem starfa í leikskólum að skapa rými fyrir fjölbreytta samvinnu við foreldra og tryggja að það verði áfram hluti af leikskólamenningunni. Það má vera að breyttar aðstæður kalli á einhverskonar endurskoðun á framkvæmd, en samstarf þarf að vera einn lykilþátta. Að lokum langar mig að benda á að það er líka ábyrgð foreldra að vilja vera í samvinnu við leikskóla og forgangsraða tíma til þess
Verkafólk tilfinninga: það sem ekki sést
Kennarar verða sífellt að stjórna og miðla eigin tilfinningum. Tilfinningar eru ekki aðeins hluti af persónulegu lífi þeirra, heldur verða þær órofa hluti af fagmennsku þeirra
Af hverju er menntun leikskólakennara minna metin en annarra kennara?
Til að breyta þessari stöðu þarf samfélagið að endurskoða gildi leikskólamenntunar og fagna því að uppeldi ungra barna er krefjandi og mikilvægt starf sem krefst bæði mikillar þekkingar og ástríðu. Leikskólakennarar eru vissulega umönnunaraðilar – umönnun þeirra byggist á faglegri þekkingu, þeir eru fagfólk sem vinnur að því að leggja grunn að framtíð samfélagsins.
Þess vegna skiptir fagfólkið í leikskólanum máli
Fagfólk í leikskólum vinnur á grundvelli rannsókna og kenninga sem styðja við leik, nám og velferð barna. Þetta er langt frá því að vera einfalt – það er flókið starf sem krefst þekkingar, innsæis og skuldbindingar.
Þegar krísa er nýtt til að fyrirtækjavæða menntun
Til að leysa leikskólavandann þurfum við samstillt átak ríkis og sveitarfélaga. Fyrst og fremst þarf að ganga frá kjarasamningum við leikskólakennara sem skila þeim þeirri virðingu sem starfið á skilið og tryggja réttlát laun. Við þurfum að laða leikskólakennara aftur til starfa, skapa mannúðlegar vinnuaðstæður og hvetja ungt fólk til að mennta sig í faginu.
Hversvegna skiptir máli að halda bókum að yngstu börnunum?
Á meðfylgjandi mynd er um árs gömul stelpa að skoða bók af miklum áhuga. Hún bendir, snýr blaðsíðum og virðist algjörlega upptekin af verkefninu. Myndin sýnir mikilvægi þess að halda bókum að börnum frá því þau eru nokkra mánaða gömul.
Hvað hefur Félag leikskólakennara gert fyrir leikskólakennara og leikskóla?
Í greininni skoða ég hvernig félagið, frá því að það breyttist aftur í stéttarfélag árið 1988, hefur haft áhrif á þróun leikskólans og hvernig það hefur tekist á við áskoranir, sérstaklega þær sem fylgja öldu nýfrjálshyggju bæði hérlendis og erlendis og breyttum kröfum í samfélaginu til leikskólans.
Sjálfsprottinn og skapandi leikur með stafrænan efnivið í leikskólum
Niðurstöður sýna að þegar stafræn tækni er meðvitað og markvisst innleidd í leikskólaumhverfið getur hún auðgað leik barna, aukið sköpunargáfu þeirra og eflt hæfni til að leysa vandamál, án þess að draga úr gæðum sjálfsprottins leiks. Kennarar gegna lykilhlutverki í að skapa umhverfi þar sem börn fá rými til að leika sér á eigin forsendum. Greinin undirstrikar mikilvægi þess að viðhalda jafnvægi milli nýrrar tækni og hefðbundinna aðferða og gefur innsýn í hvernig hægt er að skapa námsumhverfi sem tekur tillit til tæknilegrar þróunar samtímans.
Að þora út í óvissuna
Uppeldisfræðilegar skráningar þurfa að segja sögu. Málið snýst ekki um margar myndir, en vel valdar myndir. Hér er skráning skoðuð frá m.a. kenningum um tengslamyndun barna, sérstaklega skoða hugtakið örugg höfn.
Mitt barn, mínar reglur
Ég var ekkert að pæla sérstaklega í þeim og tók ekkert eftir að þeim færi neitt á milli, fyrr en ég heyrði hávaða smell, mamman gaf dóttir sinni svo harkalega utan undir að kinninn á barninu varð eldrauð. Mér auðvitað brá og sagði að þetta mætti hún ekki. Skiptu þér ekki af því sem kemur þér ekki við, „mitt barn mínar reglur” var svarið sem ég fékk.
Undur leiksins: Hvernig einfaldir hlutir geta getað örvað þroska
Ímyndunarafl barna, eins og sést í leik Thelmu, er ekki afþreying, heldur er undirstaða náms og þroska. Í leiknum er hún að prófa sig áfram með hvernig hlutir vinna saman, þróa hugmyndir og prófa nýjar lausnir. Með því að hafa frjálsan aðgang að fjölbreyttum efniviði, hefur hún tækifæri til að kanna, uppgötva, og læra af eigin reynslu.
Kenningarleg sjónarhorn í leikskólafræðum, Barad og ný- efnishyggja
Karen Barad um gagnvirk áhrif efnis, umhverfis og barns. Þar sem megináherslan er jarðleir, ákvað ég að taka út umfjöllun um kenningar Barad um hugtakið bylgjubogun í tenglsum við leikskólafræði. Það tengist umfjöllun um það sem hefur stundum verið nefnt ný-efnishyggja (e. new- materialism) og hefur verið nokkuð til umfjöllunar innan leikskólafræða. Hins vegar fannst mér leitt að missa út Barad og ákvað því að búa til sérstakan fyrirlestur um hvernig hægt er að tengja kenningu hennar við leikskólastarf og kannski ég tengi hann líka við ný-efnishyggjuna og hvernig hún gæti birst í leikskólastarfi.
Læst: Jarðleir og leikskólastarf (KD fyrirlestur, myndband)
Það er enginn útdráttur því að færslan er læst.
„Glíman við offitu barna: Breytingar á hegðun til að takast á við lýðheilsu krísu í Bretlandi“
22,7% barna á aldrinum 10-11 ára í Englandi bjuggu við offitu á árunum 2022-23, samkvæmt rannsóknum frá National Institute for Health and Care Research og Háskólanum í Southampton. Á meðan og í kjölfar Covid-19 faraldursins varð aukningu á barnaoffitu um allt Bretland, þar sem skólalokanir og sóttkví leiddu til minni líkamlegrar virkni, skjátími jókst og matvælaöruggi barna versnaði.
Sumargjöf 100 ára
Í dag 11. apríl 2024 eru slétt hundrað ár síðan konur komu saman í húsakynnum Óskabarns þjóðarinnar, Eimskipafélagshúsinu til að ræða um stofuna samtaka um málefni barna þeim til velfarnaðar. Ég er að tala um Sumargjöf sem var síðan stofnað formlega í sama húsi þann 22. apríl 1924. Það vill svo til að undafarna daga […]
Merkingabærar samræður skipta mestu fyrir málþroska barna, ný alþjóðleg rannsókn
Það sem skiptir máli er þátttaka í samtalinu. Í því samhengi má auðvitað velta fyrir sér hvort að t.d. mjög fjölmennar samverustundir bjóði upp á slíkt fyrir öll börn.
Þegar matvæli eru notuð í leik og skapandi starf
Það hefur lengi truflað mig að sjá matvæli notuð sem leikefni í leikskólum. Ég hef rætt þetta í tímum við nema aðallega út frá siðferðilegu hliðinni. En sennileg hef ég ekki skrifað mikið. Árið 1994 var ég svo heppin að vera í Chicago í nokkra mánuði við nám og störf, þar heimótti ég meðal annars leikskóla í fátækrahverfi. Á þessum tíma voru hrísgrjónaker vinsæl í mörgum leikskólum, m.a. til að vinna með fjölþætta skynjun.
20 ár með 6 ára börn í grunnskólanum: Hvað hefur gerst?
Nám í gegnum leik er þeim börnum sem þola minni kyrrsetur og þurfa meiri hreyfingu mikilvægt. En öll börnin munu upplifa leik- og námstíma sem hvatningu til skólastarfsins. Hlutverkaleikurinn býður líka upp á tækifæri fyrir þá sem nú þegar geta lesið og skrifað til að þróa þá getu áfram í leik.
Læst: Einelti leikskólabarna (KD myndband fyrirlestur)
Það er enginn útdráttur því að færslan er læst.
Afleiðingar ofþyngdar barna
Þó svo að þessar niðurstöður séu danskar er fátt sem bendir til að sama eigi ekki við hér. Það er lýðheilsumál að vinna með offitu barna, vegna þeirra eigin þroska og möguleika í framtíðinni. Það á ekkert barn að þurfa að vera á hliðarlínunni í lífinu, ekki að þora að mæta í skóla t.d. vegna eineltis sem það verður fyrir. Það á ekki að hafa áhrif á val þeirra um menntun og starfsvettvang.
Matur sem minningar
Einhver sem hefur það í uppeldi sínu að matartímar eigi að snúast um að koma mat af disk í munn á sem skemmstum tíma, gæti álitið að þetta sé eina leiðin, ég er hins vegar nokkuð viss um að fræðin telji slíka matartíma ekki vera þá sem við ættum að styðja og vinna að
Warning: Trying to access array offset on false in /var/www/virtual/laupur.is/htdocs/wp-content/themes/wp-creativix/scripts/wp-pagenavi.php on line 43
Warning: Trying to access array offset on false in /var/www/virtual/laupur.is/htdocs/wp-content/themes/wp-creativix/scripts/wp-pagenavi.php on line 44
Warning: Trying to access array offset on false in /var/www/virtual/laupur.is/htdocs/wp-content/themes/wp-creativix/scripts/wp-pagenavi.php on line 45
Warning: Trying to access array offset on false in /var/www/virtual/laupur.is/htdocs/wp-content/themes/wp-creativix/scripts/wp-pagenavi.php on line 83
Warning: Trying to access array offset on false in /var/www/virtual/laupur.is/htdocs/wp-content/themes/wp-creativix/scripts/wp-pagenavi.php on line 86
